Wat doet een kinderpsycholoog?

Het verschil met een volwassenpsycholoog

Een kinderpsycholoog is gespecialiseerd in de mentale gezondheid van kinderen en jongeren (0-18 jaar). Ze begrijpen hoe kinderen denken, voelen en communiceren op verschillende leeftijden.

Belangrijkste verschillen:

• Spel als taal: Jonge kinderen kunnen hun gevoelens niet altijd verwoorden. Kinderpsychologen gebruiken vaak spel, tekenen en andere creatieve middelen
• Ontwikkelingscontext: Ze begrijpen wat normaal is voor elke leeftijd
• Systeembenadering: Ze betrekken vaak ouders, school en andere context
• Andere therapievormen: Speltherapie, gezinstherapie, oudercoaching

Psychologen en orthopedagogen

Naast kinderpsychologen kan je mogelijks ook terecht bij een klinisch orthopedagoog. Ook zij hebben veel kennis van de ontwikkeling van kinderen en kunnen hierin ondersteunen.

Signalen per leeftijdscategorie

Wat normaal is, verschilt enorm per leeftijd. Hier zijn signalen per leeftijdsfase die erop kunnen wijzen dat het zinvol is om professionele hulp in te schakelen:

Peuters en kleuters (2-6 jaar)

Overweeg een psycholoog bij:

• Extreme angst: Panische angst voor het gescheiden worden van de ouders (meer dan de normale verlatingsangst die te verwachten is op deze leeftijd)
• Agressie: Vaak slaan, bijten, extreme driftbuien die niet verminderen
• Spraak/taalontwikkeling: Ernstige vertraging of achteruitgang
• Sociaal: Geen interesse in andere kinderen, een gebrek aan oogcontact
• Eten/slapen: Ernstige eet- of slaapproblemen
• Trauma-reactie: Na een ingrijpende gebeurtenis (scheiding, verlies, ongeval)

Wel normaal op deze leeftijd:

• Driftbuien (vooral rond 2-3 jaar)
• Verlatingsangst (angst voor afscheid)
• Fantasie (denkbeeldige vriendjes)
• Angst voor monsters of donker

Lagere schoolkinderen (6-12 jaar)

Overweeg een psycholoog bij:

• Angst: Schoolweigering, extreme faalangst, sociale angst
• Somberheid: Teruggetrokken gedrag, niet meer willen spelen, vaak huilen
• Gedragsproblemen: Agressie op school, liegen, stelen
• Leerproblemen: Ondanks inspanningen achter blijven op schools vlak, concentratieproblemen
• Sociale problemen: Geen vrienden, gepest worden of zelf anderen pesten
• Fysieke klachten: Buikpijn of hoofdpijn zonder medische oorzaak
• Veranderingen na een gebeurtenis: Gedragsverandering na scheiding, verhuizing, verlies

Wel normaal op deze leeftijd:

• Aftasten van grenzen
• Conflicten met broers/zussen
• Af en toe niet naar school willen
• Somber zijn na een teleurstelling

Pubers en adolescenten (12-18 jaar)

Overweeg een psycholoog bij:

• Depressieve signalen: Langdurige somberheid, isolatie, verlies van interesses
• Angst en stress: Faalangst, sociale angst, paniekaanvallen
• Eetproblemen: Extreem diëten, overeten, purging
• Zelfbeschadiging: Snijden, andere vormen van zelfverwonding
• Middelengebruik: Structureel alcohol- of druggebruik
• Agressie: Naar ouders, broers/zussen of op school
• Identiteitsproblemen: Ernstige verwarring, zelfhaat
• Riskant gedrag: Gevaarlijke situaties opzoeken

Wel normaal op deze leeftijd:

• Stemmingswisselingen
• Afstand nemen van ouders
• Experimenteren
• Kritiek op ouders en regels

Algemene signalen: wanneer is het tijd?

Los van de leeftijd zijn er algemene signalen die aangeven dat professionele hulp zinvol kan zijn:

1. Het gedrag wordt slechter in plaats van beter

Als problematisch gedrag niet vermindert na enkele weken, of zelfs verergert, is dat een belangrijk signaal.

Wanneer moet je je zorgen maken:

• Driftbuien worden heftiger in plaats van minder
• Angst neemt toe in plaats van af
• Sociaal gedrag verslechtert
• Schoolprestaties blijven dalen

2. Het dagelijks functioneren wordt beïnvloed

Als het gedrag van je kind zijn of haar dagelijks leven belemmert, is hulp zinvol.

Voorbeelden:

• Niet meer naar school willen of kunnen
• Geen vrienden meer zien
• Niet meer deelnemen aan hobby’s
• Niet meer kunnen spelen
• Voortdurend in stress of spanning zijn

3. Jullie gezinsleven wordt zwaar beïnvloed

Als het gedrag van je kind het hele gezin ontwricht, is dat ook een reden om hulp in te schakelen.

Signalen:

• Voortdurend conflicten thuis
• Broers/zussen lijden onder het gedrag
• Ouders zijn voortdurend gestrest of uitgeput
• Gezinsactiviteiten zijn niet meer mogelijk

4. Je intuïtie zegt dat het niet klopt

Als ouder ken je je kind het beste. Als je buikgevoel zegt dat er iets niet klopt, neem dat serieus.

Vertrouw op je gevoel:

• “Dit is niet normaal voor mijn kind”
• “Ik herken mijn kind niet meer”
• “Dit lijkt meer dan een fase”

5. School of anderen maken opmerkingen

Als leerkrachten, de huisarts of anderen zich zorgen maken, luister dan.

Signalen:

• School suggereert begeleiding
• De kinderarts merkt iets op
• Familie maakt opmerkingen over gedragsveranderingen die ze opmerken

6. Ingrijpende gebeurtenis

Na een ingrijpende gebeurtenis kan preventieve hulp waardevol zijn.

Voorbeelden:

• Scheiding van ouders
• Overlijden van een naaste
• Pesten op school
• Ernstige ziekte (van het kind zelf of een familielid)
• Traumatische gebeurtenis (ongeval, geweld)

Niet elk kind heeft na zo’n gebeurtenis therapie nodig, maar als je merkt dat je kind moeite heeft met verwerken, kan een psycholoog helpen.

De rol van ouders: wat kan je zelf doen?

Niet elk probleem vereist direct een psycholoog. Soms zijn er dingen die je als ouder zelf kan proberen.

Wanneer eerst zelf proberen?

Gaat het om milde problemen, zoals angst in heel specifieke situaties of af en toe eens een driftbui en dit pas kort speelt, hoeft het nog niet meteen nodig te zijn om al professionele hulp in te schakelen.

Geef een kind ook tijd om te wennen na een grote verandering. Ook wanneer er een duidelijke oorzaak is voor het gedrag van het kind (bijvoorbeeld vermoeidheid na een drukke periode), hoeft dit vaak nog geen reden voor bezorgdheid te zijn.

Wat kan je zelf doen?

1. Luisteren en valideren:

• Neem gevoelens van je kind serieus
• Valideer: “Ik zie dat je verdrietig/bang/boos bent”
• Ga de gevoelens van je kind niet bagatelliseren: bv. “Ach, daar moet je niet om huilen”

2. Structuur en routine:

Zorg voor…

• Vaste slaaptijden
• Een voorspelbare dagstructuur
• Duidelijke regels en grenzen

3. Tijd en aandacht:

• Zorg voor quality time samen, zonder afleiding van bijvoorbeeld je gsm.
• Doe niet alleen dingen die te maken hebben met de praktische zorgen voor jouw kind, maar speel ook samen met hem of haar.
• Probeer sowieso elke dag even écht aanwezig zijn

4. School inschakelen:

• Als je je zorgen maakt kan het zinvol zijn om met de leerkracht over leg te doen
• Vraag eventueel om extra observatie in de klas of op de speelplaats
• Probeer samen met hen te werken aan oplossingen

5. Stress verminderen:

• Probeer niet te veel activiteiten in te plannen
• Plan indien nodig downtime in om tot rust te komen
• Beperk de schermtijd

Wanneer dit niet genoeg is

Als je bovenstaande dingen probeert en er komt na enkele weken geen verbetering of de situatie verslechtert, dan kan professionele hulp zinvol zijn.

Het traject: van twijfel naar psycholoog

Stap 1: Observeren en noteren

Voordat je contact opneemt, is het handig om je kind te observeren:

• Wat is het exacte gedrag waar je je zorgen om maakt?
• Wanneer gebeurt het? Wat zijn eventuele triggers?
• Hoe vaak komt dit voor?
• Wat helpt wel/niet in deze situaties?

Dit kan later helpen tijdens een gesprek met de psycholoog.

Stap 2: Overleg met anderen

Bespreek je zorgen met:

• Je partner: Zijn jullie het eens?
• School: Zien zij het ook?
• Eventueel de huisarts of kinderarts om na te gaan of een medische check aangewezen is

Stap 3: Kind voorbereiden

Afhankelijk van de leeftijd, praat met je kind:

Voor jongere kinderen (tot ~8 jaar): bv. “We gaan naar iemand praten die kinderen helpt als ze verdrietig/boos/bang zijn. Je mag er spelen en praten.”

Bij oudere kinderen en pubers kan je best zo eerlijk mogelijk zijn: bv. “Ik zie dat je het moeilijk hebt met [X]. Ik denk dat het kan helpen om met iemand te praten die daar ervaring mee heeft. Wat vind je daarvan?”

Dwing je kind niet, maar bespreek wel waarom je het belangrijk vindt en probeer hierbij de link te leggen met iets waar je kind zelf last van heeft.

Stap 4: Psycholoog zoeken

Zoek een klinisch psycholoog of klinisch orthopedagoog die gespecialiseerd in kinderen en/of jongeren:

Op Psylo kan je filteren bij doelgroep filteren op ‘Kinderen’ of ‘Adolescenten’.

Stap 5: Eerste gesprek (intake)

Afhankelijk van de leeftijd van het kind, zijn tijdens het intakegesprek zowel de ouders als het kind aanwezig. Bij jongere kinderen gebeurt het intakegesprek vaak ook alleen met de ouders.

Je kan best bevragen aan de psycholoog bij wie je een afspraak ziet of je jouw kind al dan niet meebrengt naar de eerste afspraak.

Wat gebeurt er:

• Kennismaking
• Ouders vertellen hun zorgen
• Indien van toepassing: Het kind krijgt ruimte om te vertellen (soms in een apart gesprek)
• De psycholoog stelt vragen en observeert
• Het vervolg van het traject wordt besproken

In dit artikel kan je lezen wat je kan verwachten van een eerste afspraak bij een psycholoog.

Veelgestelde vragen

Heeft mijn kind een verwijsbrief nodig?

Nee. In België kan je rechtstreeks een afspraak bij een kinderpsycholoog maken zonder verwijzing van een arts.

Wordt een kinderpsychologie terugbetaald?

Ja, gedeeltelijk:

• Eerstelijnspsychologie: €11-20 per sessie (maximaal 8 sessies/jaar)
• Via mutualiteit: Vaak gedeeltelijke terugbetaling

Zie ook dit artikel over terugbetaling.

Moet mijn kind naar een psycholoog willen gaan?

In de ideale wereld is jouw kind zelf ook gemotiveerd om bij een psycholoog te gaan. De realiteit is echter dat (jonge) kinderen vaak zelf niet begrijpen dat ze hulp nodig hebben. De motivatie van ouders is dan genoeg.

Bij adolescenten is eigen motivatie wel vaak belangrijk. Als ze écht geen therapie willen, werkt deze vaak ook niet. deaal: ja. Probeer met hen dan ook eerst te praten over waarom hulp zinvol kan zijn. Een psycholoog zelf kan hier ook een rol in opnemen.

Wat als mijn kind niets wil zeggen bij de psycholoog?

Dat is normaal, zeker in het begin. Kinderpsychologen hebben hier ervaring mee:

• Ze gebruiken spel, tekenen, creatieve middelen
• Ze dwingen niet, maar bouwen vertrouwen op
• Ze praten met jonge kinderen via spel

Geef het tijd. Soms duurt het een paar sessies voordat een kind zich op zijn gemak voelt. Wanneer het moeilijk blijft, kunnen ook alternatieve therapievormen (bv. therapie met dieren) ingezet worden. Op Psylo kan je psychologen vinden die met dieren werken (zie link).

Moet ik als ouder mee naar de sessies?

Dit hangt af van leeftijd:

• Jonge kinderen (0-8 jaar): Ouders vaak aanwezig of nauw betrokken
• Schoolkinderen (8-12 jaar): Mix van individuele en gezinssessies
• Adolescenten (12+): Vaak individuele sessies met het op regelmatige basis betrekken van de ouders

Kinderpsychologen betrekken ouders, maar de frequentie hiervan verschilt.

Wat als school zegt dat mijn kind hulp nodig heeft, maar ik zie het niet?

Je mag deze signalen in vraag stellen, maar besteed er wel aandacht aan en negeer ze niet zomaar. Ga bijvoorbeeld in overleg met de school om na te vragen wat ze precies zien of waar ze zich juist zorgen over maken. Overweeg eventueel een second opinion van bijvoorbeeld de huisarts of een persoon die jouw kind in een andere context ziet (bv. tijdens hobby’s of naschoolse opvang). Hou er echter ook rekening mee dat kinderen zich thuis soms helemaal anders kunnen gedragen dan op school.

Wanneer meerdere professionals dezelfde zorgen over jouw kind uiten, kan een intake bij een psycholoog wel zinvol zijn om mee te helpen inschatten of verdere hulp aangewezen is.

Vind een kinderpsycholoog via Psylo

Als je besloten hebt om hulp te zoeken voor je kind, is het belangrijk om iemand te vinden die gespecialiseerd is in kinderen of jongeren.

Op Psylo vind je psychologen die gespecialiseerd zijn in kinderen en jongeren:

• Filter op specialisatie: Kies “kinderen of jongeren”
• Kies een expertise: Angst, trauma, zelfbeeld,…
• Online of fysiek: Kies wat voor jouw gezin best werkt
• Beschikbaarheid: Zie wie op korte termijn plek heeft

Geen eindeloos heen en weer gemail om na te gaan of jouw kind wel binnen de doelgroep valt. Gewoon: erkende kinderpsychologen die weten wat ze doen.

Klaar om hulp te zoeken voor je kind?

Vind een kinderpsycholoog op Psylo